Түркі халықтарының ғасырлар бойы қалыптасқан рухани мұрасы, салт-дәстүрі, ұлттық киімі мен өнері – ортақ тарих пен мәдени сабақтастықтың айқын көрінісі.
Әр халықтың өзіндік ерекшелігі болғанымен, түркі жұртын біріктіретін ортақ құндылықтар, дүниетанымдық ұстанымдар мен тарихи тамырлар бар. Бұл құндылықтарды сақтау, жаңғырту және келешек ұрпаққа жеткізу – мәдени байланысты нығайтудың маңызды бағыттарының бірі. Әсіресе театр өнері, әдебиет, музыка және ұлттық киім үлгілері халықтардың мәдени болмысын танытып, олардың арасындағы рухани байланысты тереңдете түседі. Түркістан қаласында өткен IV Халықаралық ТҮРКСОЙ студенттік театр фестивалі осы мәдени сабақтастықты дәріптеуге мүмкіндік берген маңызды халықаралық шаралардың бірі болды. 5–8 қазан аралығында ұйымдастырылған фестивальге Қазақстанның үш жоғары оқу орнымен қатар, Әзербайжан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Түркиядан студенттер мен профессор-оқытушылар қатысты. Түрлі елдің жас өнерпаздары бас қосқан өнер додасы шығармашылық тәжірибе алмасуға, ұлттық мәдениетті таныстыруға және түркі халықтарының рухани байланысын нығайтуға жол ашты. «Фараб» әмбебап ғылыми кітапханасында өткен фестивальдің жабылу салтанатына Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы мен түркі елдерінің мәдениет және өнер саласының өкілдері қатысты. Қорытынды жиында жас театр мамандарының еңбегі бағаланып, үздік өнер көрсеткен қатысушыларға арнайы марапаттар табысталды. Фестивальдің ең жоғары марапаты – Бас жүлдені қала әкімі жеңімпаздарға арнайы тапсырды. Мұндай халықаралық мәдени шаралардың маңызы тек сахналық қойылымдармен немесе жеңімпаздарды анықтаумен шектелмейді. Фестивальдер әр елдің мәдениетін өзара таныстыруға, тарихи мұраны жаңаша түсіндіруге және ортақ рухани құндылықтарды дәріптеуге мүмкіндік береді. Театр сахнасында ұсынылған әрбір қойылым белгілі бір халықтың тұрмыс-тіршілігін, салт-дәстүрін, қоғамдық көзқарасын және адамгершілік ұстанымдарын бейнелей алады. Сондықтан студенттік театр фестивалі жас өнерпаздардың кәсіби дамуына ғана емес, ұлттық мәдениеттің халықаралық деңгейде насихатталуына да ықпал етеді. Ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі саналатын салт-дәстүрлер қазақ халқының рухани дүниесін, өмір сүру қағидаларын және ұрпақ тәрбиесіне деген көзқарасын танытады. Қазақ қоғамында үлкенді құрметтеу, кішіге қамқорлық көрсету, қонақжайлық, бірлік пен татулықты сақтау ежелден маңызды орын алған. Бұл қасиеттер халықтың әдет-ғұрпында, отбасылық рәсімдерінде, күнделікті қарым-қатынасында және өнерінде көрініс тапқан. Ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан дәстүрлер халықтың тарихи жадын сақтап, ұлттық бірегейлігін қалыптастыруға негіз болды. Қазақ халқының шілдехана, бесікке салу, тұсаукесер, беташар, бата беру және қонақ күту дәстүрлері терең тәрбиелік мағынаға ие. Әрбір рәсімнің өзіндік мәні бар. Мәселен, бата беру арқылы үлкендер кейінгі ұрпаққа ізгі тілегін білдіріп, жақсылыққа, адалдыққа және адамгершілікке үндейді. Қонақжайлық дәстүрі адамдар арасындағы сыйластықты, кеңпейілділік пен татулықты дәріптейді. Ал отбасылық салттар туыстық байланысты нығайтып, ұрпақ сабақтастығын жалғастырады. Салт-дәстүрді сақтау дегеніміз – өткен дәуірдің барлық рәсімдерін өзгеріссіз қайталау ғана емес, олардың мәнін түсініп, тәрбиелік құндылығын бүгінгі қоғамда жалғастыру. Қазіргі заманда ұлттық дәстүрлерді заманауи мәдени жобалармен ұштастыруға болады. Театр қойылымдары, әдеби кештер, музыкалық бағдарламалар мен этнографиялық көрмелер арқылы халықтың рухани мұрасын жаңа буынға түсінікті әрі тартымды түрде таныстыруға мүмкіндік бар. Осындай бастамалар жастардың туған мәдениетіне деген қызығушылығын арттырып, ұлттық құндылықтарға құрметпен қарауына ықпал етеді. Қазақ халқының болмысын танытатын маңызды мәдени белгілердің бірі – ұлттық киім. Дәстүрлі киім үлгілері халықтың тұрмыс-тіршілігін, табиғат жағдайына бейімделу тәжірибесін, көркемдік талғамын және қолөнер шеберлігін көрсетеді. Шапан, камзол, сәукеле, тақия, бөрік, тымақ, кимешек және ұлттық нақыштағы көйлектер – қазақтың материалдық мәдениетінің құнды мұралары. Олардың әрқайсысы белгілі бір қажеттілікке сай қалыптасып, уақыт өте келе ұлттық ерекшеліктерді танытатын мәдени нышанға айналды.
Ұлттық киімдердің жасалу тәсілі мен безендірілуінен халқымыздың эстетикалық талғамын байқауға болады. Киім тігуде матаның сапасына, пішіміне, ыңғайлылығына және сәндік элементтеріне ерекше назар аударылған. Әсіресе ою-өрнек ұлттық киімнің көркемдік сипатын айқындайды. Қошқармүйіз, тұмарша, құсқанаты және басқа да дәстүрлі өрнектер киімдерді безендіруде кеңінен қолданылып, қазақтың бай қолөнер мәдениетін танытады. Шапан – қазақ халқының дәстүрлі киімдерінің ішінде ерекше орын алатын үлгі. Ол күнделікті тұрмыста да, салтанатты жиындарда да қолданылған. Сыйлы қонаққа шапан жабу дәстүрі құрмет көрсетудің, ізет білдірудің және қадір тұтудың белгісі ретінде қалыптасқан. Бұл дәстүр қазақ халқының қонақжайлығы мен адамдар арасындағы сыйластықты жоғары бағалайтынын көрсетеді. Әйелдердің ұлттық киімдері де халықтың мәдени мұрасында маңызды орын алады. Камзолдар мен көйлектердің пішімі, кестелері, зерлі әшекейлері және ою-өрнектері олардың сәндік ерекшелігін айқындайды. Ал сәукеле қазақтың үйлену салтымен байланысты ерекше бас киім ретінде белгілі. Оны жасау үлкен шеберлікті қажет етіп, дәстүрлі зергерлік пен қолөнердің дамуын көрсеткен. Осындай киім үлгілері арқылы қазақ халқының сұлулық туралы түсінігін, көркемдік талғамын және мәдени тәжірибесін тануға болады. Ер азаматтардың тақиясы, бөрігі мен тымағы да ұлттық киім мәдениетінің ажырамас бөлігі. Олардың пішіні мен материалы күнделікті тұрмысқа және табиғи жағдайларға бейімделген. Бас киімдердегі сәндік элементтер мен тігу тәсілдері де дәстүрлі қолөнердің өзіндік ерекшелігін танытады. Ұлттық киімдердің осы сан түрлі үлгілерін зерттеу арқылы қазақ халқының тұрмыс тарихын, аймақтық ерекшеліктерін және мәдени дамуын тереңірек түсінуге болады. Ұлттық киімдерді насихаттау қазіргі мәдени кеңістікте де өзекті. Бүгінде дәстүрлі киім элементтері заманауи сән үлгілерінде, театр қойылымдарында, шығармашылық фестивальдерде және мәдени іс-шараларда қолданылып жүр. Ұлттық нақыштағы киімдер дәстүр мен жаңашылдықтың үйлесімін көрсетіп, тарихи мұраның жаңа сипатта дамуына мүмкіндік береді. Дегенмен ұлттық киімді заманауи үлгіде ұсынғанда оның тарихи ерекшеліктерін, жасалу тәсілдерін және мәдени маңызын ескерген жөн. Халықаралық театр фестивальдері ұлттық киімдерді таныстырудың да тиімді алаңына айнала алады. Сахналық қойылымдарда кейіпкерлердің киімі белгілі бір кезеңнің тұрмысын, әлеуметтік ортасын және мәдени ерекшелігін бейнелейді. Тарихи туындылардағы дәстүрлі киімдер көрерменге халықтың өткен өмірі туралы түсінік беріп, қойылымның көркемдік мазмұнын толықтырады. Ұлттық киім мен сахналық өнердің осылайша ұштасуы мәдени мұраны көркем тілмен жеткізуге мүмкіндік береді. Театр өнерінің ерекшелігі – адамның сезімі мен ойын сахналық әрекет арқылы жеткізуінде. Қойылымдарда халықтың тарихы, тұрмысы, салт-дәстүрі мен рухани құндылықтары көрініс табуы мүмкін. Әсіресе ұлттық тақырыптағы спектакльдер көрерменді тарихи тұлғалармен, халықтық аңыздармен және мәдени мұрамен таныстырады. Мұндай туындылар жас ұрпаққа ұлттық тарихты көркемдік тұрғыдан түсінуге және ата-баба мұрасының мәнін сезінуге көмектеседі. IV Халықаралық ТҮРКСОЙ студенттік театр фестиваліне қатысқан жас өнерпаздардың шығармашылық кездесуі де осы тұрғыдан маңызды. Қазақстан, Әзербайжан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Түркия өкілдерінің бір сахналық кеңістікте бас қосуы олардың мәдени тәжірибесін салыстыруға және өзара танысуына жағдай жасады. Әр елдің өнер мектебі мен театр дәстүрі өзіндік ерекшелікке ие. Ал осындай кездесулер сол ерекшеліктерді құрметтей отырып, ортақ мәдени құндылықтарды тануға жол ашады. Түркі халықтарының мәдени жақындығы ортақ тарихи тамырлардан, тілдік туыстықтан, дәстүрлі өнерден және рухани мұрадан көрініс табады. Дегенмен әр халықтың өзіндік тарихы, салт-дәстүрі, музыкалық мұрасы мен ұлттық киім үлгілері бар. Осы айырмашылықтарды танып-білу мәдени диалогты байытып, халықтар арасындағы өзара құрметті күшейтеді. Халықаралық фестивальдердің құндылығы да осында: олар ортақ дүниелерді дәріптеумен қатар, әр елдің мәдени ерекшелігін таныстыруға мүмкіндік береді. Ұлттық құндылықтарды насихаттауда жастардың рөлі ерекше. Бүгінгі студенттер – ертеңгі мәдениет қайраткерлері, ұстаздар, зерттеушілер, режиссерлер, актерлер және шығармашылық сала мамандары. Олардың ұлттық мұраға қызығушылығы мен мәдени жауапкершілігі болашақта дәстүрлі өнердің қалай дамитынына әсер етеді. Сондықтан студенттік фестивальдерде жастарға өз шығармашылығын көрсетуге мүмкіндік беру, тәжірибелі мамандармен пікір алмасу және жаңа жобалар ұсыну үшін жағдай жасау маңызды. Жастардың ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттыру үшін білім беру ұйымдары мен мәдени мекемелер бірлесіп жұмыс істегені жөн. Театр үйірмелері, ұлттық киім тарихына арналған дәрістер, дәстүрлі музыка сабақтары, этнографиялық көрмелер және шығармашылық шеберханалар осы бағыттағы жұмыстардың нәтижелілігін арттыра алады. Сонымен бірге әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар арқылы ұлттық мәдениет туралы сапалы ақпарат тарату да маңызды. Бұл тәсілдер дәстүрлі мұраны жастардың күнделікті ақпараттық кеңістігіне жақындатады. Ұлттық мәдениеттің сақталуы тек мемлекеттік мекемелердің немесе мәдениет саласы мамандарының міндеті емес. Бұл – қоғамның барлық мүшесіне ортақ жауапкершілік. Әрбір отбасы балаларына салт-дәстүрдің мағынасын түсіндіріп, ұлттық киімдер мен қолөнер бұйымдарының тарихын таныстыра алады. Әрбір білім беру ұйымы оқушылар мен студенттердің мәдени сауатын арттыруға үлес қоса алады. Ал өнер ұжымдары мен шығармашылық мамандар ұлттық мұраны заманауи көркемдік тәсілдер арқылы кеңінен насихаттай алады. Ұлттық киімдерді, салт-дәстүрлерді және рухани құндылықтарды сақтау тарихи жадыны нығайтудың маңызды жолы саналады. Музейлерде көне киім үлгілерін сақтау, ғылыми зерттеулер жүргізу, кітапханаларда тақырыптық көрмелер ұйымдастыру және театр сахнасында ұлттық тақырыптарды көрсету мәдени мұраның қоғам өміріндегі орнын арттырады. Мұндай жұмыстар халықтың өткеніне деген құрметті күшейтіп, келешек ұрпаққа тарихи деректерді дұрыс жеткізуге көмектеседі. Түркістан қаласының халықаралық мәдени іс-шараларды өткізу алаңы ретінде танылуы да айрықша мәнге ие. Қаланың тарихи және рухани мұрасы түркі халықтарының мәдени байланыстарын дамытуға қолайлы орта қалыптастырады. Түрлі елдердің өнер өкілдері мен студенттерінің Түркістанда бас қосуы шығармашылық қарым-қатынасты кеңейтіп, мәдени тәжірибе алмасуға мүмкіндік береді. Осындай шаралар арқылы қаладағы мәдени өмір жанданып, жас өнерпаздардың кәсіби қалыптасуына жағдай жасалады. Фестивальдің қорытынды салтанатында жеңімпаздарға марапаттардың табысталуы жас өнерпаздардың еңбегіне берілген баға болды. Ал халықаралық қатысушылардың бір алаңда кездесуі өнер арқылы өзара түсіністік орнатудың маңызын көрсетті.
